گودى چاه به اندازهء معينى رسيد چرخى بالاى آن كار مىگذارند و به كمك دلوى از پوست بز خاكهاى كنده شده را بالا مىكشند . در زمينهاى محكم و صخره‌اى معمولا بدنهء چاه ديگر به پوشش احتياجى ندارد ، اما من خود كاريز - هائى را ديده‌ام كه سطح داخلى آنها را با استوانه‌هائى از گل پخته - كول - پوشانده‌اند ، به عنوان مثال مىتوان از خشكك « 9 » در مسير همدان ياد كرد . بقاياى قناتهائى را كه كول‌كارى دارند مىتوان نزديك رى ، سلطانيه ، تبريز و بسيارى جاهاى ديگر ديد . به‌هرحال ، هرچند كه بندرت خاك ريزش مىكند ، ولى در چنين مواردى جان كارگران فدا مىشود . به علت خطراتى كه در اين پيشه هست مقنيها به‌طور قابل ملاحظه‌اى مزد بيشترى از ساير كارگران و مزدوران دريافت مىدارند . كار كندن تا به آنجا ادامه پيدا مىكند كه مثلا در حدود شصت مترى زيرزمين به آب برسند . پس از آنكه مجراهاى آب ده يا چراغ‌سوها را توسعه دادند و آنها را با مادر چاه مرتبط ساختند آب با نقب - هائى افقى كه متناوبا با چاههاى عمودى به سطح زمين مرتبط مىشود به مظهر قنات مىرسد ، زيرا براى رساندن آب مادر چاه به سطح زمين بندرت ممكن است حفر يك ميلهء تك و تنها كافى باشد ، بلكه مجبورند در فواصل مختلف ميله‌هائى حفر كنند تا جريان آب به سطح زمين برسد . بدين ترتيب است كه مثلا براى قنات گز نزديك اصفهان در فاصله‌اى كه فقط 3 ميل است چهارصد ميله چاه حفر كرده‌اند . هرجا كه مظهر قنات است اگر براى آبادى مناسب باشد در فاصلهء كوتاهى دهى برپا مىشود ؛ در غير اين صورت اين نهر پربركت در جويهاى روباز به نقاط دور ديگر منتقل مىگردد و از اين جهت است كه مخارج ايجاد قنات اغلب به مبالغ هنگفتى سر مىزند . بيشتر اين هزينهء گزاف از طرف مؤسسات خصوصى يا ناحيه پرداخته مىشود و قسمتى نيز هرگاه صحبت از تهيهء آب شهرهاى بزرگ در ميان باشد از جانب دولت و در مورد امكنهء مقدسه از محل اوقاف تأمين مىگردد . متأسفانه مقدارى از آب در جويهاى سر باز در اثر نفوذ در خاك و تبخير از بين مىرود ؛ زيرا كاشتن درخت در اطراف جويها به آن دليل كه قلمه‌ها حفاظتى ندارند كارى عملى نيست و زحمتى بىحاصل است . از اين گذشته به علت نزول بارانهاى شديد و هرز رفتن آبها ، اغلب به اين نهرها آسيب مىرسد بطورى كه مجارى آب بند مىآيد ، خراب مىشود و اگر بموقع - چاره‌انديشى نشود همهء تأسيسات از بين مىرود . البته قوانينى از قديم در دست هست كه خراب كردن چشمه و قنات و بردن آب شخص ديگر را به شدت منع مىكند . منتها عيب كار اينجاست كه قدرتمندان و صاحبان نفوذ به اين دستورها اعتنائى ندارند ، بلكه در جوار كاريزى ميله‌اى عميق‌تر حفر مىكنند يا با كشيدن مجرائى مستقيم آب قناتى را مىبرند ؛ بدين طريق است كه

--> ( 9 ) . در اصل Chuschkek در تمام مراجع جديد و قديم كه در دسترس بود ، از اين موضع نشانى يافته نشد . - م .